Wie zijn de Joodse mensen?
Als je iets hebt gehoord over Joodse mensen, weet je waarschijnlijk dat Joden vaak worden gezien als een religieuze groep. Maar dat is slechts een deel van het verhaal. Joden vormen ook een volk. Joodse etniciteit, nationaliteit en religie zijn sterk met elkaar verweven. Hoewel de oorsprong van het Joodse volk in het Midden-Oosten ligt, in het Land van Israël, hebben veel Joden zich sindsdien over de hele wereld gevestigd. Dit heeft geleid tot een rijke diversiteit aan culturen, talen en religieuze gebruiken.
Hoe is het jodendom ontstaan? Wie was de 'eerste Jood' en waarom?
We moeten ongeveer 4.000 jaar terug in de geschiedenis naar een plaats genaamd Ur (een van de eerste steden ter wereld, in het huidige Irak), waar een man genaamd Abram (later Abraham) opgroeide. In die tijd was het normaal om meerdere goden te vereren, meestal in de vorm van fysieke afgodsbeelden. Abram daarentegen geloofde dat er slechts één God was – een almachtige schepper van alles, zonder fysieke vorm. Abraham verspreidde dit idee en begon volgelingen te krijgen. Deze overtuiging noemen we nu monotheïsme.
Mono – één, the – god, ism – systeem of overtuiging.
Volgens de Torah verscheen God aan Abraham en zei hem zijn huis te verlaten en naar het land Kanaän (het huidige Israël) te gaan. Later vertelde God Abraham dat zijn nakomelingen een groot volk zouden vormen.
Abraham, Isaak en Jacob staan bekend als de drie aartsvaders van het Joodse volk, en hun vrouwen, Sara, Rebekka, Rachel en Lea, worden de vier aartsmoeders genoemd.
Het jodendom, christendom en de islam worden de drie 'Abrahamitische religies' genoemd, omdat ze allemaal teruggaan op Abraham. Moslims stammen af van de nakomelingen van Ismaël.
Jacob stond ook bekend als Israël, en daarom werd zijn familie (zijn twaalf zonen, één dochter en hun gezinnen) bekend als de 'Kinderen van Israël' of de Israëlieten. Dit is ook de reden waarom het land de naam 'Het Land van Israël' kreeg, toen de Joden het na de uittocht uit Egypte, ruim 3.000 jaar geleden, veroverden op de Kanaänieten.
Het vroege religieuze Joodse leven in Israël draaide om een grote Tempel in Jeruzalem. De Tempel werd geleid door priesters, en veel Joden reisden er drie keer per jaar naartoe om landbouwgiften te brengen en feestdagen te vieren. Het hedendaagse religieuze jodendom is anders, omdat de Tempel er niet meer is. Tegenwoordig wordt het geleid door rabbijnen (leraren) en staat het centraal rond gebedsdiensten en vieringen in synagogen en thuis.
De woorden 'Jood' en 'jodendom' komen van Juda, een van de zonen van Jacob (en dus Abrahams achterkleinzoon). Het grote gebied in het midden van Israël werd Judea genoemd, omdat de afstammelingen van Juda (de Judeeërs) daar woonden.
Een model van de Tweede Tempel tijdens het bewind van koning Herodes (eerste eeuw n.Chr.), gebaseerd op beschrijvingen in de geschriften van de Romeinse Joodse historicus Flavius Josephus.
Is het jodendom een religie of een etniciteit?
Nou, beide! Voor sommige mensen is het het een of het ander. Zoals bij de meeste zaken is het ingewikkeld. Daarom hebben we deze cursus…
Joden vormen een etnische groep, omdat ze afkomstig zijn van één familie en dus een gedeelde geschiedenis en genen hebben. Mensen kunnen echter Joods worden door zich religieus te laten bekeren, dus het is niet alleen een etniciteit. Evenzo kunnen sommige mensen die in een Joodse familie zijn geboren ervoor kiezen om geen religieus Joods leven te leiden, of zelfs niet in God te geloven, maar zich desondanks sterk verbonden voelen met het Joodse volk vanwege de geschiedenis en cultuur. Daarom is het jodendom niet alleen een religie. Om deze redenen wordt het jodendom een ethno-religie genoemd, en wanneer we over Joden als groep spreken, verwijzen we naar onszelf als een 'volk'.
Omdat Joden zowel een etnische als een religieuze groep zijn, worden de rechten van Joden onder de Nederlandse wet beschermd door de algemene en specifieke Anti-Discriminatiewetgeving.
AUDIO: “Mijn familie heeft een prachtige, grote sederschotel die mijn ouders als cadeau kregen van een familievriend. Het is van zilver met Hebreeuwse letters rondom de randen en zes kleine schaaltjes erop om het verschillende symbolische voedsel in te serveren.
Er is een bruin, kleverig mengsel genaamd charoset, dat bedoeld is om te lijken op het cement dat de Israëlieten gebruikten bij het bouwen van steden voor de farao toen ze slaven waren. Het ziet er vies uit, maar smaakt geweldig. Het recept in mijn familie is een mengsel van gemalen amandelen, dadelspread en wijn.”
“Er is zout water om de tranen en het zweet van de slaven voor te stellen, een bot om het lamsoffer voor te stellen dat werd geslacht op de laatste nacht in Egypte. Er is ook karpas – een groente die nieuw leven voorstelt, een ei dat de voortdurende cyclus van het leven symboliseert en maror – bittere kruiden om te herinneren wat een bittere, vreselijke tijd de slaven hadden. Mijn familie gebruikt Romeinse sla, maar anderen gebruiken mierikswortel. Als je genoeg van de sla eet, wordt het bitter, omdat het midden van de sla het bittere gedeelte is.
Sederavond is een van mijn favoriete avonden van het jaar omdat het symbool staat voor de oudere generaties die de tradities en kennis van het Jodendom doorgeven aan de jongere generatie. Het is dus een moment in het jaar waarop we allemaal samen kunnen genieten en vieren.”
Cadence (17 jaar)
Er zijn ongeveer 30.000 tot 40.000 Joden in Nederland, wat ongeveer 0,2% van de bevolking is. De exacte cijfers kunnen verschillen, afhankelijk van de bron en de definitie van wat het betekent om Joods te zijn (bijvoorbeeld religieuze, etnische of culturele identificatie).
Ondanks het relatief kleine aantal heeft Nederland een middelgrote Joodse gemeenschap vergeleken met andere landen in de wereld.
Wat is Joods zijn?
De Joodse gemeenschap is zeer divers, met een breed scala aan variëteiten en verschillen.
Diversiteit in overtuigingen: Joden hebben verschillende ideeën en overtuigingen over de oorsprong van de Torah en hoe men een goed ‘Joods’ leven leidt. Enkele van de ideologische stromingen binnen het jodendom die je in Nederland kunt tegenkomen, zijn Haredi, Orthodox, Masorti, en Liberale Joden. Daarnaast zijn er veel Joden die zichzelf vooral als seculier, humanistisch of cultureel Joods identificeren.
Geografische diversiteit: Joden hebben door de geschiedenis heen veel rondgereisd. Hierdoor zien we er heel verschillend uit en hebben we uiteenlopende lokale tradities, verschillende soorten voedsel, muziek en taal. Je hebt wellicht gehoord van de namen Asjkenazim, Sefardim en Mizracḥi, die verwijzen naar groepen Joden die in of door verschillende landen hebben gewoond of gereisd.
Woorden doen ertoe
De woorden 'antisemitisme' en 'antisemitisch' verwarren mensen soms, omdat ze lijken op woorden die we normaal gesproken associëren met positieve zaken, zoals 'anti-racistisch'. Het woord 'Semitisch' is historisch door taalkundigen gebruikt om een taalfamilie te beschrijven, waaronder het Hebreeuws en Arabisch. Sommige mensen denken ten onrechte dat antisemitisme betekent dat men iedereen haat die deze talen spreekt, maar dat is niet juist.
Je ziet ook vaak dat mensen deze woorden met een koppelteken en een hoofdletter 'S' schrijven ('anti-Semitisch'). Dit zou alleen logisch zijn als er daadwerkelijk iets als 'Semitisme' bestond! Aangezien er geen term als 'Semitisme' bestaat, schrijven we deze woorden zonder koppelteken of hoofdletter S om verwarring te voorkomen.
Andere termen die je kunt tegenkomen zijn Judeofobie en anti-Joodse haat, maar antisemitisme is veruit het meest gebruikte woord van vandaag de dag.
Video Transcript: “De oorsprong van het woord antisemitisme wordt toegeschreven aan de Duitse politieke activist en schrijver Wilhelm Marr midden in de 19e eeuw. Marr zocht een alternatief voor het veelgebruikte Judenhass of “Jodenhaat”, wat gebaseerd was op religieuze vervolging.
Als atheïst wilde hij zijn haat een meer "wetenschappelijke" klank geven, dus in 1879 maakte hij gebruik van de Europese raciale pseudowetenschap die destijds in de mode was en... voegde hij meer racisme toe aan de mix.
Marr richtte zelfs trots een “Liga van Antisemieten” op, hoewel het wordt geruchten dat hij op zijn sterfbed behoorlijk spijtig was over de hele haatvolle ellende.
Marr hield het woord antisemitisme opzettelijk vaag, maar het ging altijd alleen over het haten van Joden, en het is sindsdien alleen voor dat doel gebruikt.”