Chanoeka (betekenis ‘toewijding’) is een acht dagen durend festival dat in de winter valt.
Het festival herinnert aan een verhaal dat ongeveer 2.200 jaar geleden plaatsvond. In die tijd woonden de meeste Joodse mensen in Israël en het joodse leven was gericht rond de Joodse Tempel in Jeruzalem. In de Tempel stond een gouden menora – een kandelaar met zeven armen die voortdurend brandde en Gods aanwezigheid zeven dagen per week vertegenwoordigde.
Koning Antiochus en de oude (Seleucidische) Grieken wilden het jodendom uitroeien. Ze veroverden de Tempel en stonden niet toe dat de Torah werd geleerd of dat de mitzvot (Joodse wet en traditie) werden uitgevoerd. Wonder boven wonder, na een driejarige strijd, slaagde het zeer kleine Joodse leger, geleid door een familie genaamd de Makkabeeën, erin het grote leger van koning Antiochus te verslaan. Ze heroverden de Tempel, wijdden deze opnieuw aan God en gingen door met het leven volgens de Torah.
De traditie vertelt van een tweede wonder, waarbij slechts een kleine hoeveelheid zuivere olie werd gevonden in de vernielde Tempel. Het was slechts genoeg olie om de menora voor één dag te verlichten, maar de vlammen brandden acht dagen lang, wat genoeg tijd was om meer zuivere olie voor te bereiden.
Joden over de hele wereld steken een cḥanoekia (cḥanoekalamp) aan voor de acht nachten van Chanoeka… Een cḥanoekia is vergelijkbaar met de oorspronkelijke menora, maar heeft negen lichtjes – één voor elke dag van het wonder, plus een ‘dienaar’ kaars (shamash) die gebruikt wordt om de andere kaarsen aan te steken.

Andere tradities omvatten het spelen van een spel genaamd ‘dreidel‘ (een tol met Hebreeuwse letters erop) en het geven van Chanoekageld – zakgeld of chocolademunten en kleine cadeautjes aan kinderen.

Zoek op
1. Welke voedingsmiddelen worden traditioneel gegeten tijdens Chanoeka en waarom?
Kritisch denken
Hoe zou de wereld eruit zien als het jodendom vele jaren geleden door de oude Grieken was uitgeroeid? (Houd er rekening mee dat het christendom en de islam ook abrahamitische religies zijn, die na de tijd van het Chanoeka-verhaal begonnen.)
Wist je dat?
1. Het is een gewoonte om verlichte Chanoekia’s in een raam te zetten, zodat iedereen op straat ze kan zien. Dit is een openbare verklaring van wat we geloven en om het Chanoeka-wonder bekend te maken aan de buitenwereld.
2. De oorspronkelijke traditie was eigenlijk om de Cḥanoekia buiten het huis, op straat, aan te steken, maar dit werd gestopt vanwege de angst voor vervolging in sommige landen en de koude weersomstandigheden in andere.
Check je kennis
1. Wat mochten de oude Grieken de Joden niet laten doen?
2. Wat nuttigs werd gevonden toen de Joden hun Tempel heroverden?
3. Wat doen Joden tijdens Chanoeka om dit verhaal te herinneren?