Sovjet antisemitisme

De Sovjet-Unie, officieel de Unie der Socialistische Sovjet-Republieken (USSR), was een communistische staat die bestond van 1922 tot 1991. Het was qua oppervlakte het grootste land ter wereld en omvatte een omvangrijk deel van Oost-Europa en Noord-Azië. De Sovjet-Unie speelde een grote rol in de wereldpolitiek van de 20^e eeuw.

Toen de staat Israel in 1948 werd uitgeroepen was de toenmalige Sovjetleider Josef Stalin daar een voorstander van. Hij was echter minder blij met Israel’s samenwerking met Amerika, Frankrijk en Engeland.

Kort voor zijn dood in 1953 beschuldigde Stalin negen artsen ervan hem en andere Sovjetleiders te hebben willen vergiftigen, een gebeurtenis die bekendstaat onder de naam ‘Het artsencomplot’. De meeste van deze artsen waren Joods. Zij werden gearresteerd, ondervraagd en gemarteld om bekentenissen af te dwingen. De bedoeling van dit artsencomplot was om bij de Sovjetbevolking haat en wantrouwen tegen Joden en zionisten te veroorzaken. In diezelfde periode liet Stalin veel leden van het Joodse Anti-Fascistische Comité vermoorden: zij zouden ‘verraders’ zijn.

Joden mochten niet meer vrijuit hun cultuur en religie praktiseren, werden ontslagen op hun werk en mochten niet meer in bepaalde beroepen werkzaam zijn. Toch vonden de Sovjets niet dat zij anti-Joods waren: zij noemden zichzelf antizionistisch, omdat ze het zionisme als een bedreiging voor het communisme en de Sovjet-Unie zagen.

De Protocollen van de Wijzen van Zion

De Russische geheime dienst kreeg eind 19^e eeuw een geschrift onder ogen dat gericht was tegen de Franse keizer Napoleon. Zij paste dit geschrift aan, zodat het niet meer over Napoleon, maar over de Joden ging. In 1905 werd het gepubliceerd en De Protocollen van de Wijzen van Zion waren geboren: een fictief verslag over een zogenaamde vergadering van Joodse leiders (de ‘wijzen van Zion’) in 1897 in Basel. Zij zouden daar bijeen zijn gekomen om een stappenplan te maken voor de omverwerping van de westers-christelijke maatschappij, om vervolgens Joodse wereldoverheersing te kunnen vestigen.

Er werd op dat moment niet direct bij vermeld dat het een verzonnen verhaal was, maar al snel werd dat wel duidelijk. Dat weerhield diverse groeperingen en regimes er tijdens de hele 20^e eeuw echter niet van het geschrift in te zetten voor hun antisemitische agenda.

In 1938 verscheen ook een Nederlandstalige uitgave, die werd verspreid in Nederland en België, gefaciliteerd door het Comité tot Bestudering van het Joodsche Vraagstuk. Ook in de oorlogsjaren werd het geschrift gretig verspreid.

In het Midden-Oosten zijn de Protocollen nog altijd populair en veel mensen weten helemaal niet dat het om een verzonnen geschrift gaat. Zo citeert terreurbeweging Hamas er in zijn handvest veelvuldig uit om op die manier de ‘zionistische samenzwering’ aan te tonen. In andere Arabische landen is het boek op grote schaal verkrijgbaar.

Maar ook in het westen duiken de Protocollen weer steeds vaker op. Complotdenkers maken er dankbaar gebruik van en tijdens de coronapandemie werd het geschrift weer regelmatig op internet en sociale media gedeeld.