Sjabbat
De rustdag staat in het Hebreeuws bekend als Sjabbat (de traditionele Sephardische en Mizrahi uitspraak) of Shabbos (de traditionele Asjkenazische uitspraak). Het begint op vrijdagavond en eindigt op zaterdagavond en is het belangrijkste moment van de week voor praktiserende Joden. Het woord Sjabbat betekent letterlijk ‘ophouden‘ – stoppen en rusten (van werk en creatieve activiteiten).
וַיְבָ֤רֶךְ אֱלֹהִים֙ אֶת־י֣וֹםהַשְּׁבִיעִ֔י וַיְקַדֵּ֖שׁ אֹת֑וֹ כִּ֣י
ב֤וֹ שָׁבַת֙מִכל־מְלַאכְתּ֔וֹ אֲשֶׁר־בָּרָ֥א אֱלֹהִ֖ים
לַעֲשֽׂוֹת׃
En God zegende de zevende dag en verklaarde deze heilig, omdat Hij had opgehouden met al het werk van de schepping dat God had gedaan.
(Genesis 2:3)
Traditioneel steken Joden op vrijdagavond twee kaarsen aan om het begin van Sjabbat te markeren en een gezellige sfeer te creëren. De kaarsen worden aangestoken voordat Sjabbat begint, omdat het aansteken van vuur op Sjabbat verboden is (dit valt onder een van de 39 categorieën van ‘creatief werk’ die traditioneel vermeden worden op Sjabbat).
In sommige gezinnen zegenen ouders hun kinderen op vrijdagavond met een oude zegen. De woorden zijn afkomstig uit de priesterzegen uit de Torah (Numeri 6), waaronder: ‘Moge God je zegenen en je beschermen’ en ‘Moge God je vriendelijkheid tonen en je vrede schenken’.
Kidoesj – een zegen over wijn wordt traditioneel uitgesproken, waarbij de schepping van de wereld in zes dagen en Gods rust op de zevende dag wordt beschreven. Daarna begint de Sjabbatmaaltijd met twee vlechten challa– een heerlijk, zoet, gevlochten brood.
AUDIO :
“Er is gewoon iets bijzonders aan Sjabbat. Het is echt moeilijk te beschrijven. De week is zo chaotisch. Vroege ochtenden, school, huiswerk, proberen bij te blijven met alles en iedereen. Mijn huis is als een druk treinstation, met iedereen die zijn eigen ding doet en in verschillende richtingen gaat!
We hebben verschillende taken in mijn huis voor Sjabbat elke week. Mijn taak is om de tafel te dekken met een speciaal wit tafelkleed, de Sjabbat-kandelaren, een kidoesjbeker voor wijn, kleurrijke servetten, ons beste bestek en een Challah-plank.”
Zes dagen zult u werken, maar op de zevende dag zult u rusten…(Exodus 34)
De verschillende groepen binnen het jodendom ‘rusten’ op verschillende manieren op Sjabbat. Het orthodoxe jodendom definieert rust door de 39 ‘melachot’ – activiteiten die als creatieve arbeid worden beschouwd en die strikt vermeden moeten worden op Sjabbat. Deze komen uit de ‘Mondelinge Wet’. Masorti-jodendom zal zich ook aan deze regels houden, terwijl het hervormde en liberale jodendom individuen meer flexibiliteit biedt in het zelf bepalen hoe zij Sjabbat rustgevend willen maken. Waar alle groepen het eens over zullen zijn, is dat Sjabbat een tijd is voor familie, vrienden, reflectie op de week en goed eten!
De ”Havdala” is een ceremonie om het einde van de Sjabbat te markeren. Er wordt een zegen uitgesproken over wijn, een kaars (met meerdere lonten) wordt aangestoken en er worden zoete specerijen geroken, om al onze vijf zintuigen te gebruiken en ons te verfrissen voor de nieuwe week. Mensen wensen elkaar ‘shavuah tov’ – een goede week die komen gaat.
Zoek op
1. Waarom worden er twee kaarsen aangestoken aan het begin van Sjabbat? Waarom zijn er twee broden challa nodig? Wat vertegenwoordigen de getallen?
Kritisch denken
1. De Joodse dichter en filosoof Asher Ginsberg zei: ”Meer dan de Joden de Sjabbat hebben bewaard, heeft de Sjabbat de Joden bewaard.” Wat denk je dat hij bedoelde?
2. Wat zouden de voor- en nadelen zijn van het wekelijks een hele dag zonder schermen of apparaten doorbrengen?
Check je kennis
1. Wanneer in de week valt Sjabbat?
2. Wat betekent het woord Sjabbat?