De opkomst van het fascisme
Oswald Mosley's British Union of Fascists - ook bekend als 'Blackshirts' - had op een gegeven moment 50.000 leden en voerde gewelddadige aanvallen uit op Joden en andere minderheden.
De opkomst van het fascisme in 1939 vormde een grote bedreiging voor Joodse gemeenschappen in Europa. Veel Joden ontvluchtten het Duitse Rijk voordat in 1939 de oorlog uitbrak. Zo’n 30.000 Joden uit Duitsland en Oostenrijk kwamen in Nederland terecht. Zij werden bepaald niet met open armen ontvangen: al vanaf 1933 kwamen er nieuwe restricties bij om te voorkomen dat deze vluchtelingen zich in ons land konden vestigen. Ook in de Joodse gemeenschap zelf zagen we gemengde gevoelens over de komst van deze nieuwelingen: hoewel er een Comité voor Joodsche Vluchtelingen werd opgericht die hen probeerde te ondersteunen, was er tegelijkertijd ook angst dat hun komst antisemitisme aan zou wakkeren.
Uiteindelijk werd er door de overheid besloten in Westerbork een groot opvangkamp voor vluchtelingen te bouwen. De kosten hiervoor, één miljoen gulden, moesten door de Joodse gemeenschap zelf worden betaald.
Kindertransporten
Na de Kristallnacht in 1938 besloot de Nederlandse regering 1500 Joodse kinderen uit Duitsland en Oostenrijk op te nemen. Om hen hierheen te brengen, werden speciale Kindertransporten georganiseerd. De ouders van de kinderen mochten niet mee: zij bleven achter. Velen van hen zouden uiteindelijk door de nazi’s worden vermoord.
Ouders organiseerden ook zelf transporten. Zo’n 2000 Joodse vluchtelingenkinderen kwamen tenslotte in Nederland terecht. Zij werden ondergebracht in opvangtehuizen en bij pleeggezinnen.
Kinderen van het Kindertransport, 1939. Uit de archieven van de Wiener Bibliotheek.
Kinderen arriveren met het Kindertransport uit Berlijn, 1938. Uit de archieven van de Vereniging van Joodse Vluchtelingen.
Voor Truus Wijsmuller-Meijer, een medewerkster van de Kindertransporten, stopte het daar niet: tot aan het uitbreken van de oorlog op 1 september 1939 deed ze wat ze kon om zoveel mogelijk Joodse kinderen uit het Duitse Rijk te laten vertrekken. Ze onderhandelde hierover zelfs hoogstpersoonlijk met Adolf Eichmann in Wenen. Meerdere keren per week reisde ze met groepen kinderen per trein uit het Duitse Rijk naar Nederland. Een deel van de kinderen bleef in ons land, anderen gingen door naar Engeland. In totaal redde Truus Wijsmuller-Meijer rond de tienduizend Joodse kinderen.
Zoek op
1. Vind een verhaal van een Joodse vluchteling die naar Nederland kwam
2. Vind een verhaal van iemand die met een Kindertransport naar Nederland kwam
Kritisch denken
1. Hoe ver zou jij gaan om ervoor te zorgen dat iemand aan oorlog of vervolging kon ontsnappen?
2. Als jij halsoverkop je land moest verlaten en je kon maar één koffer meenemen, wat zouden dan de belangrijkste 3 dingen zijn die je daar instopte?
Check je kennis
1. Wie was Truus Wijsmuller-Meijer?
2. Waarom kwamen 2000 Joodse kinderen naar Nederland in 1938-1939?