Rosj Hasjana & Jom Kipoer
De cyclus van feesten die in de Thora wordt beschreven begint in de herfst met Rosj Hasjana, het Joodse Nieuwjaar – eigenlijk de verjaardag van de wereld! (Rosh = hoofd (van), Ha = de, Sjana = jaar)
Het is ook een tijd voor zelfreflectie – een tijd voor mensen om na te denken over het afgelopen jaar en over het jaar dat komen gaat.
De belangrijkste traditionele etenswaren zijn zoete dingen, zoals appel gedoopt in honing en honingcake, om een goed, zoet komend jaar te wensen. Ook granaatappel, die barst van de zaadjes, net zoals we wensen dat ons komende jaar barst van de goede daden en ‘mazal’ (geluk).
Er wordt ronde challah (traditioneel brood voor speciale gelegenheden) gegeten, in plaats van de gewone gevlochten challah. Dit is om de wereld te symboliseren (en weer een jaar dat voorbij is sinds de schepping van de wereld) en de voortdurende cyclus van de seizoenen en jaren. Dit wordt ook gegeten met honing!
“het zal u een dag des geklanks zijn. …” (Numeri 29:1)
De ramshoorn, of sjofar, wordt op Rosh Hasjana op verschillende manieren geblazen, waarbij 4 soorten geluiden worden gemaakt. Dit is om publiekelijk het begin van het nieuwe jaar aan te kondigen. Het is ook een spirituele oproep aan de ziel om wakker te worden en te beoordelen hoe het leven verloopt en welke veranderingen nodig zijn om het te verbeteren.
Tien dagen later volgt Jom Kippoer – de ‘Verzoendag’ in het Engels. Het is een serieuze dag van zelfreflectie, waarbij we ons gedrag van het afgelopen jaar onder de loep nemen en proberen het nieuwe jaar positief te beginnen. Het is een gelegenheid om excuses aan te bieden aan zowel mensen als God. Het verhaal van Jona wordt gelezen in synagogen omdat het gaat over vergeving en een nieuwe bladzijde omslaan…
De periode tussen Rosj Hasjana en Jom Kippoer staat bekend als de ‘Tien dagen van berouw’.
Religieuze Joden (en sommige culturele Joden) vasten (eten en drinken niet) de hele dag. Veel Joden brengen de hele dag biddend door in de synagoge. Het is traditioneel om witte kleren te dragen als teken van zuiverheid of het beginnen met een ‘schone lei’. Zelfs Thorarollen krijgen witte kaften voor deze speciale tijd van het jaar.
Andere Jom Kippoer tradities zijn het niet wassen of dragen van luxe kleding zoals leer of dure sieraden. Dit is om te laten zien dat niet de buitenkant telt, maar je gedrag en goede daden. Veel Joden geven in deze tijd van het jaar extra geld aan goede doelen om zichzelf eraan te herinneren als een goed mens door het leven te gaan.
Zoek op
1. Waarom wordt de hoorn van een ram gebruikt voor een sjofar? Waar in de Thora wordt een ram genoemd?
2. Naast het eten van het traditionele Rosj Hasjana voedsel dat hierboven is genoemd, eten sommige Joden ook veel ander voedsel (of hebben dat in ieder geval op tafel staan) als ‘simanim’ (symbolen) van wensen voor het komende jaar. Zoek enkele voorbeelden hiervan.
Kritisch denken
1. Wat zijn de voor- en nadelen van één vaste dag per jaar om je te concentreren op je gedrag en de dingen die je misschien verkeerd hebt gedaan?
2. Deze tijd van het jaar wordt vaak de ‘Hoge Heilige Dagen’ genoemd. Wat betekent het woord ‘heilig’ voor jou? Zijn sommige dagen heiliger dan andere? Maakt het gedrag van mensen een dag of plaats meer of minder heilig?
3. Moeten mensen altijd vergeven worden als ze echt spijt hebben, ongeacht wat ze verkeerd hebben gedaan? (d.w.z. vergeven door vrienden/familie/het land/God?)
Wist je dat?
Het traditionele Jodendom vertelt dat de eerste Jom Kippoer plaatsvond na de uittocht van de Israëlieten uit Egypte. Ze hadden het Gouden Kalf gebouwd om door te bidden omdat ze niet wisten wanneer en of Mozes zou terugkeren van de berg Sinaï. God stond hen een dag van berouw toe.
Check je kennis
1. Wat vier je met Rosj Hasjana?
2. Waar is een sjofar van gemaakt en waar wordt hij voor gebruikt?
3. Wat is het doel van Jom Kippoer?